Shared savings energy model là gì? Cách vận hành, lợi ích

Shared savings energy model giúp doanh nghiệp có hệ thống năng lượng mà không bỏ vốn ban đầu: ESCO đầu tư, hai bên chia khoản tiền điện tiết kiệm theo hợp đồng. Trong bài viết dưới đây, LITHACO giải thích cách shared savings energy model vận hành, cách đo lường khoản tiết kiệm, lợi ích và điểm khác với ESCO, PPA để doanh nghiệp cân nhắc trước khi ký hợp đồng.

1. Shared savings energy model là gì?

Shared savings energy model là một dạng hợp đồng hiệu quả năng lượng (Energy Performance Contract): ESCO bỏ vốn thực hiện dự án và thu hồi vốn từ khoản tiết kiệm năng lượng mà dự án tạo ra. Khách hàng trả bằng một phần khoản tiết kiệm thay vì mua thiết bị.

ESCO (Energy Service Company) là tổ chức dịch vụ năng lượng. Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, hiệu lực từ 01/01/2026, đã bổ sung khái niệm này cùng khái niệm hợp đồng hiệu quả năng lượng.

Trong shared savings energy model, tỷ lệ chia được thỏa thuận trước theo chi phí dự án và mức rủi ro ESCO gánh. ESCO chịu phần lớn rủi ro hiệu suất và rủi ro tín dụng, nên shared savings energy model hợp với doanh nghiệp khó tiếp cận vốn.

Với điện mặt trời, khoản tiết kiệm là phần tiền điện lưới doanh nghiệp không phải mua nhờ hệ thống điện mặt trời hòa lưới trên mái nhà xưởng.

Hệ thống điện mặt trời mái nhà máy có thể đầu tư theo shared savings energy model

2. Cách mô hình chia sẻ tiết kiệm năng lượng vận hành

Mô hình chia sẻ tiết kiệm năng lượng vận hành theo 4 bước: ESCO bỏ vốn lắp đặt, khoản tiết kiệm được chia theo tỷ lệ, hai bên đo lường và xác minh số liệu, rồi hệ thống được chuyển giao khi hết hợp đồng. Mỗi bước của shared savings energy model đều ghi rõ trong hợp đồng hiệu quả năng lượng.

2.1. Không cần vốn đầu tư ban đầu

Trong shared savings energy model, ESCO tài trợ toàn bộ chi phí khảo sát, thiết kế, thiết bị và thi công. Doanh nghiệp không chi tiền trước nên dòng tiền cho sản xuất không bị ảnh hưởng.

Trước khi đầu tư, ESCO đánh giá tiềm năng tiết kiệm. Với điện mặt trời, bước này gồm khảo sát kết cấu mái, biểu đồ phụ tải và phương án lắp đặt điện mặt trời mái nhà phù hợp với giờ sản xuất.

Kỹ thuật viên lắp tấm pin trên mái nhà xưởng, chi phí do ESCO tài trợ theo shared savings energy model

2.2. Chia sẻ khoản tiết kiệm theo tỷ lệ thỏa thuận

Khoản tiết kiệm mỗi kỳ được chia giữa doanh nghiệp và ESCO theo tỷ lệ đã ký, phụ thuộc vốn đầu tư, thời hạn và mức rủi ro mỗi bên. Theo SECCA, phần trả cho ESCO thường theo một trong ba cách:

• Tỷ lệ cố định: ESCO nhận một phần trăm không đổi của khoản tiết kiệm.
• Phí tối thiểu cộng phần chia: khoản cố định cộng phần chia tiết kiệm.
• Phí giảm dần: phần của ESCO giảm dần khi đã thu hồi vốn.

Tiết kiệm vượt dự báo thì cả hai bên cùng hưởng thêm. Tỷ lệ cụ thể chỉ xác định sau khảo sát và đàm phán.

Sản lượng từ dàn pin mái nhà xưởng tạo ra khoản tiết kiệm để chia theo mô hình chia sẻ tiết kiệm năng lượng

2.3. Đo lường và xác minh khoản tiết kiệm

Khoản tiết kiệm là căn cứ thanh toán của shared savings energy model, nên phải được đo lường và xác minh (M&V) minh bạch, thường theo IPMVP – giao thức quốc tế về đo lường và xác minh hiệu quả năng lượng. Quy trình gồm:

• Xác định mức tiêu thụ cơ sở (baseline): mức dùng điện trước lắp đặt.
• Đo sau lắp đặt: ghi sản lượng, mức tiêu thụ bằng công tơ và hệ thống giám sát.
• Điều chỉnh: theo thay đổi sản xuất, giờ làm việc, thời tiết.
• Báo cáo định kỳ: hai bên đối chiếu trước mỗi kỳ thanh toán.

Đo lường minh bạch giúp tránh tranh chấp, nhất là khi giá điện chia theo khung giờ bình thường, thấp điểm, cao điểm.

Kỹ thuật viên đo thông số tủ điện để xác minh khoản tiết kiệm trong shared savings energy model

2.4. Chuyển giao hệ thống khi hết hợp đồng

Khi hợp đồng shared savings energy model hết hạn, doanh nghiệp nhận hệ thống và hưởng 100% khoản tiết kiệm về sau. Theo EEE UAE, hợp đồng thường kéo dài 3–7 năm; dự án điện mặt trời vốn lớn có thể dài hơn, tùy thỏa thuận.

Một số ESCO như Inpower (Nam Phi) cho mua lại hệ thống sớm, chiết khấu tăng theo từng năm. Doanh nghiệp nên đọc kỹ điều khoản mua lại, bàn giao hồ sơ và bảo hành còn lại.

Kỹ thuật viên LITHACO kiểm tra biến tần trước khi bàn giao hệ thống cho doanh nghiệp

3. Lợi ích của shared savings với doanh nghiệp

Lợi ích lớn nhất của shared savings energy model là dùng hệ thống tiết kiệm năng lượng ngay mà không tốn vốn. Cụ thể:

• Không cần vốn ban đầu: giữ dòng tiền cho kinh doanh cốt lõi.
• ESCO chịu rủi ro đầu tư và hiệu suất: tiết kiệm thấp thì ESCO thu hồi vốn chậm.
• Chi phí bảo trì nằm trong hợp đồng: ESCO có động lực giữ hệ thống chạy tốt; Inpower chẳng hạn chịu chi phí bảo trì 10 năm đầu.
• Hiện đại hóa thiết bị: thay thiết bị cũ bằng công nghệ hiệu suất cao.

Khu vực công cũng dùng shared savings energy model: một số địa phương ở Bồ Đào Nha thay đèn đường LED, ESCO đầu tư và bảo trì, địa phương không tốn vốn mà vẫn nhận một phần tiết kiệm (theo Arquiled). Lưu ý, mô hình chỉ hiệu quả khi tiềm năng tiết kiệm đủ lớn.

Vệ sinh, bảo trì tấm pin định kỳ là một lợi ích được bao trong hợp đồng shared savings energy model

4. So sánh shared savings, guaranteed savings và chauffage

Shared savings energy model là một trong ba dạng hợp đồng hiệu quả năng lượng phổ biến, cùng guaranteed savings (bảo đảm tiết kiệm) và chauffage (mua dịch vụ năng lượng trọn gói). Bảng so sánh:

Theo SECCA, guaranteed savings phổ biến nhất ở khu vực công, còn shared savings energy model phát triển khi thị trường có ESCO đủ năng lực tài chính.

5. Shared savings khác gì mô hình ESCO và PPA điện mặt trời?

Shared savings energy model là một cách chia lợi ích trong hợp đồng ESCO, còn PPA là mua bán điện theo sản lượng. Ba khái niệm khác nhau như sau:

• ESCO: mô hình ESCO điện mặt trời là khung hợp tác chung, ESCO đầu tư, thi công, vận hành; shared savings là một cách thanh toán trong khung đó.
• Shared savings: doanh nghiệp trả ESCO bằng một phần tiết kiệm đã xác minh, số tiền thay đổi theo hiệu quả thực tế.
• PPA: doanh nghiệp mua điện theo đơn giá mỗi kWh đã ký; cơ chế giá được phân tích trong bài mô hình PPA điện mặt trời.

Nói ngắn gọn, shared savings energy model gắn với khoản tiết kiệm, PPA gắn với sản lượng kWh.

Hệ thống điện mặt trời mái nhà xưởng có thể đầu tư theo shared savings, ESCO hoặc PPA

6. LITHACO triển khai điện mặt trời với mô hình đầu tư linh hoạt

LITHACO là tổng thầu EPC điện mặt trời với hơn 100MW công suất lắp đặt, đồng hành từ kỹ thuật đến tài chính. Tùy dự án, doanh nghiệp có thể chọn:

• Đầu tư trực tiếp: sở hữu hệ thống, hưởng toàn bộ tiết kiệm.
• Thanh toán theo tiến độ, thuê mua hoặc vay tài chính: chia nhỏ áp lực vốn.
• ESCO và hợp tác đầu tư chia sẻ lợi ích: hạn chế vốn ban đầu, gần với shared savings energy model.

LITHACO có 18 năm kinh nghiệm cơ điện – năng lượng, chứng chỉ ISO 9001:2015, ISO 45001:2018 và dịch vụ O&M đến 10 năm. Mỗi hệ thống được thiết kế riêng sau khi khảo sát mái, phụ tải và phương án lắp tấm pin năng lượng mặt trời trên mái nhà an toàn cho nhà xưởng.

Cần so sánh đầu tư trực tiếp với shared savings energy model, hãy gọi hotline 0918886502 để LITHACO khảo sát và lập phương án.

Đội ngũ kỹ thuật LITHACO thi công điện mặt trời trên mái công trình

7. Câu hỏi thường gặp về shared savings energy model (FAQs)

Các câu hỏi doanh nghiệp hay đặt ra về shared savings energy model:

Câu 1: Shared savings có cần vốn đầu tư ban đầu không?

Không. Trong shared savings energy model, ESCO tài trợ chi phí lắp đặt và thu hồi vốn từ phần tiết kiệm được chia.

Câu 2: Hợp đồng shared savings thường kéo dài bao lâu?

Thường 3–7 năm với dự án hiệu quả năng lượng (EEE UAE); dự án điện mặt trời vốn lớn có thể dài hơn.

Câu 3: Hết hợp đồng thì hệ thống thuộc về ai?

Hệ thống thường chuyển giao cho doanh nghiệp, kèm 100% khoản tiết kiệm sau đó. Một số hợp đồng cho mua lại sớm.

Câu 4: Ai chịu trách nhiệm bảo trì trong thời gian hợp đồng?

Thông thường là ESCO, vì thu nhập phụ thuộc hiệu suất hệ thống. Phạm vi bảo trì cần ghi rõ trong hợp đồng.

Shared savings energy model giúp doanh nghiệp có hệ thống năng lượng hiệu quả mà không cần vốn, đổi lại phải chia khoản tiết kiệm trong thời hạn hợp đồng. Để chọn đúng mô hình, doanh nghiệp cần dữ liệu phụ tải và đơn vị thi công điện mặt trời vững cả tài chính, kỹ thuật lẫn O&M. Liên hệ LITHACO, tổng thầu EPC điện mặt trời, qua hotline 0918886502 để được khảo sát và tư vấn phương án phù hợp.

CÔNG TY CỔ PHẦN CƠ ĐIỆN LIÊN THÀNH VIỆT NAM (LITHACO)

• Địa chỉ văn phòng: Tòa nhà BW, số 15 Võ Văn Kiệt, Phường Phú Định, TP.HCM
• CN Miền Tây: M33, Đường 44A, KDC 586, Phường Hưng Phú, TP. Cần Thơ
• Trung tâm Dịch vụ: Số 136, đường D3, khu phố Phú Tân 1, phường Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh
• Trung Tâm Bảo Hành: Đường số 13, Khu dân cư Long Kim 2, xã Bến Lức, tỉnh Tây Ninh
• Kho Hàng: Đường số 13, Khu dân cư Long Kim 2, xã Bến Lức, tỉnh Tây Ninh
• Hotline tư vấn: 0918886502
• Góp ý, khiếu nại: 1900252527 – 0916 809 502
• Email: info@lithaco.com