EU cắt giảm trợ cấp biến tần Trung Quốc: Huawei, Sungrow trước áp lực an ninh mạng và chủ quyền năng lượng
Ủy ban Châu Âu vừa đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt: ngừng cấp ngân sách cho các dự án năng lượng sử dụng biến tần (inverter) từ Trung Quốc. Biện pháp cứng rắn này nhằm chấm dứt sự phụ thuộc sâu sắc của Châu Âu vào nguồn cung bên ngoài, nơi đang chiếm tới 61% thị phần nhập khẩu biến tần của khu vực và đồng thời ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn về tấn công mạng đối với hệ thống lưới điện quốc gia.
Tuy nhiên, 27 quốc gia thành viên sẽ không thể từ bỏ hoàn toàn đối tác này, vốn là bên thiết yếu đối với tất cả các công nghệ liên quan đến chuyển dịch năng lượng. Châu Âu đang tìm cách giảm bớt sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp Trung Quốc. Ủy ban Châu Âu đã xác nhận việc chấm dứt trợ cấp cho các dự án năng lượng sử dụng biến tần do “các nhà cung cấp có rủi ro cao” cung cấp.
Biện pháp này, được triển khai kể từ ngày 1 tháng 4, áp dụng cho cả các nguồn quỹ đến trực tiếp từ Brussels và các nguồn quỹ do các đối tác của họ phân bổ, chẳng hạn như Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB), Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu (EBRD), và thậm chí cả một số ngân hàng quốc gia.
Mối Đe Dọa Từ Không Gian Mạng Và Tuyên Bố Của Nghị Viện Châu Âu
Biện pháp này nhận được sự đồng thuận lớn từ các nhà hoạch định chính sách EU, vốn đã cảnh báo về các lỗ hổng an ninh từ lâu.
“Gần 12 tháng trước, trong bối cảnh sự phụ thuộc vào công nghệ ngày càng gia tăng, chúng tôi đã cảnh báo Ủy ban Châu Âu về một rủi ro hiện vẫn bị đánh giá thấp: khả năng hiện diện của các thiết bị truyền thông không được phép trong một số biến tần năng lượng mặt trời, có khả năng vượt qua hệ thống an ninh và trong kịch bản tồi tệ nhất là làm mất ổn định toàn bộ lưới điện của chúng tôi. Hôm nay, những lo ngại của chúng tôi đã được lắng nghe.” – Yvan Verougstraete, Nghị sĩ Nghị viện Châu Âu kiêm Phó Chủ tịch Ủy ban Công nghiệp, Nghiên cứu và Đổi mới cho biết.
“Chúng tôi đã đặt ra khả năng phá hoại từ xa. Chúng tôi đã kêu gọi các quy tắc nghiêm ngặt, đặc biệt dựa trên nguồn gốc của thiết bị và an ninh của chuỗi cung ứng. Ủy ban Châu Âu đã thông báo rằng họ sẽ loại bỏ dần các biến tần từ các nhà cung cấp có rủi ro cao trong các dự án năng lượng do EU tài trợ. Đây là một quyết định quan trọng. Một quyết định cần thiết. Một quyết định đã được mong đợi từ lâu (…). An ninh mạng đã trở thành một khía cạnh trọng tâm trong chủ quyền năng lượng của chúng tôi. Điều này cũng công nhận một thực tế mà tôi đã nhấn mạnh: trong một hệ thống năng lượng ngày càng kết nối lẫn nhau, mọi bộ phận đều quan trọng, kể cả những bộ phận dễ bị bỏ qua nhất,” Phó Chủ tịch Ủy ban Công nghiệp, Nghiên cứu và Đổi mới lưu ý.
Bằng cách đưa ra các điều kiện tài trợ của Châu Âu gắn liền với các yêu cầu an ninh nghiêm ngặt hơn, Ủy ban đang gửi đi một tín hiệu rõ ràng. Chuyển dịch năng lượng không thể đánh đổi bằng an ninh tập thể.
“Tiến trình này phù hợp với các khuyến nghị mà chúng tôi đã đưa ra một năm trước: quản lý tốt hơn các thiết bị quan trọng, tích hợp yếu tố địa chính trị vào đánh giá rủi ro và tăng cường khả năng phục hồi cho cơ sở hạ tầng của chúng tôi,” Yvan Verougstraete nói thêm.
Mặc dù vậy, bài toán xử lý các trạm điện hiện hữu đang sử dụng thiết bị Trung Quốc vẫn chưa có lời giải đáp rõ ràng. Đại diện EU cho biết, việc tự chủ năng lực sản xuất công nghiệp nội khối và tăng cường phối hợp giữa 27 quốc gia thành viên sẽ là chìa khóa then chốt trong giai đoạn tới. Trước mắt, các lệnh đình chỉ trợ cấp sẽ nhắm trực tiếp vào hai ông lớn công nghệ là Huawei và Sungrow.
Bảng Xếp Hạng Biến Tần Toàn Cầu: Huawei Và Sungrow Vẫn Thống Trị
Báo cáo mới nhất từ tổ chức nghiên cứu thị trường Wood Mackenzie cho thấy bức tranh thị trường biến tần năng lượng mặt trời toàn cầu có mức độ tập trung cực kỳ cao. Chỉ riêng Top 10 nhà sản xuất lớn nhất đã nắm giữ tới 71% thị phần toàn cầu.
- Vị trí dẫn đầu: Hai tập đoàn Trung Quốc là Huawei và Sungrow tiếp tục bỏ xa các đối thủ với điểm số đánh giá sát sao (lần lượt là 93.9 và 93.7 điểm).
- Thị phần Châu Âu: Thương hiệu SMA của Đức xuất sắc giữ vị trí thứ ba, theo sau là Fronius của Áo.
- Nhóm bám đuổi: Ginlong/Solis (Trung Quốc) chốt hạ Top 5. Các vị trí tiếp theo chứng kiến sự áp đảo của các đại diện châu Á và một số thương hiệu phương Tây như GoodWe, Aiswei/Solplanet, TMEIC, SolarEdge và Enphase.
Theo Wood Mackenzie, tiêu chí cạnh tranh trên thị trường hiện đã dịch chuyển sâu sắc. Bên cạnh giá thành, các chủ đầu tư hiện cân nhắc kỹ lưỡng các bộ chỉ số phi tài chính như chính sách ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị), năng lực R&D (nghiên cứu & phát triển), độ ổn định của chuỗi cung ứng và dịch vụ hậu mãi. Việc các hãng lớn đồng loạt tăng thời hạn bảo hành lên tới 20 năm là minh chứng cho thấy độ bền của biến tần đang dần bắt kịp tuổi thọ của các tấm pin quang điện.
Tiêu Điểm Thị Trường Biến Tần Tại Romania
Tại thị trường Romania, phân khúc biến tần năng lượng mặt trời đang chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi các thương hiệu lớn bao gồm: Huawei, Fronius, Growatt, Deye, Solis, Sungrow và GoodWe.
Phân khúc sôi động nhất: Thiết bị dành cho hộ tiêu thụ kiêm sản xuất điện (prosumer) gia đình có công suất từ 3–10 kW.
Người tiêu dùng Romania đang chuyển dịch mạnh mẽ sang dòng biến tần hybrid tích hợp pin lưu trữ (đặc biệt là pin LiFePO4). Trước áp lực về tính ổn định của lưới điện, các tính năng như nguồn dự phòng (backup), ứng dụng giám sát thông minh từ xa và trung tâm dịch vụ kỹ thuật địa phương nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn chọn mua hàng đầu.
Triển vọng thị trường không chắc chắn của biến tần năng lượng mặt trời
Vào tháng 12 năm 2025, Wood Mackenzie đã dự báo nhu cầu toàn cầu về biến tần năng lượng mặt trời sẽ sụt giảm trong năm 2025 và 2026, do căng thẳng địa chính trị, những thay đổi trong chính sách công và sự tăng trưởng chậm lại ở một số thị trường chủ chốt, đặc biệt là ở Trung Quốc, Châu Âu và Hoa Kỳ.
Theo Timothy Shen, một nhà phân tích cấp cao tại Wood Mackenzie, được trích dẫn bởi tạp chí PV Magazine của Pháp, lợi thế cạnh tranh hiện nay phụ thuộc vào chất lượng dịch vụ cũng như khả năng phục hồi công nghiệp. Để ứng phó với các rào cản thương mại, các nhà sản xuất Top A (như Hoymiles, Kstar, Sofar, Chint Power Systems, Ingeteam…) đang chuyển dịch sang chiến lược lắp ráp vùng miền (regionalized assembly) nhằm đáp ứng hàm lượng nội địa hóa của từng khu vực.
Tất cả 10 công ty hàng đầu cũng đã đạt được chứng nhận “Hạng A” (Grade A) của Wood Mackenzie, được thiết kế như một dấu hiệu về độ tin cậy cho người mua và nhà đầu tư. Năm nhà sản xuất khác – Hoymiles, Kstar, Sofar, Chint Power Systems và Ingeteam cũng tham gia vào danh mục này.
Thách thức quá áp lưới điện và sự trỗi dậy của Pin lưu trữ
Một vấn đề khác là tính chất không liên tục trong hoạt động của các tấm pin năng lượng mặt trời. Khi số lượng lắp đặt điện mặt trời hộ gia đình tăng lên, một số khu vực đang gặp phải các đỉnh sản lượng tạm thời vượt quá công suất địa phương. Các chuyên gia cho biết sự gia tăng nhanh chóng của các tấm pin mặt trời này đồng nghĩa với việc tại một số thời điểm sẽ xảy ra các vấn đề về quá áp (overvoltage). Dòng điện quá lớn chạy qua dây cáp và biến tần của khách hàng sẽ bị ngắt (tripped).
Để khắc phục, giải pháp pin lưu trữ thông minh không cần biến tần truyền thống đang được áp dụng. Hệ thống này cho phép tích trữ điện giá rẻ vào giờ thấp điểm và phát ngược lại khi giá điện tăng cao. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện tại chính là chi phí đầu tư ban đầu, dao động từ 5.000 € đến 15.000 € cho mỗi hộ gia đình.
Ưu tiên cho các biến tần sản xuất tại Châu Âu
Về lâu dài, luật về an ninh mạng sẽ giúp cấm sử dụng biến tần từ các nhà cung cấp rủi ro cao trên thị trường EU.
Brussels cũng lo ngại rằng sự thống trị thị trường của Trung Quốc về lâu dài có thể trở thành mối đe dọa đối với an ninh cung ứng. EU có kế hoạch ưu tiên cho các biến tần được sản xuất tại Châu Âu hoặc, theo một quan chức của Ủy ban Châu Âu, sử dụng các nhà cung cấp từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ hoặc Thụy Sĩ.
Phản Ứng Cứng Rắn Từ Phía Trung Quốc
Trước các động thái từ Brussels, Bộ Thương mại Trung Quốc đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ, gọi quyết định phân loại Trung Quốc vào nhóm “quốc gia có rủi ro cao” là hành vi “bất công và mang tính phân biệt đối xử”.
Dẫn nguồn từ tờ South China Morning Post, Bắc Kinh cảnh báo rằng các biện pháp bảo hộ của EU sẽ làm “bất ổn hóa chuỗi cung ứng và công nghiệp toàn cầu”, tổn hại sâu sắc đến lòng tin và thương mại song phương. Việc loại trừ các nhà cung cấp biến tần Trung Quốc giá rẻ, chất lượng cao không những không giúp ích cho EU mà còn kéo lùi mục tiêu chuyển dịch xanh và làm tổn hại trực tiếp đến an ninh năng lượng của chính các quốc gia Châu Âu.
Bộ Thương mại nói thêm: “Việc loại trừ các biến tần Trung Quốc không chỉ gây tổn hại cho các công ty Trung Quốc, mà còn phản tác dụng đối với chính Liên minh Châu Âu khi gây nguy hại cho quá trình chuyển dịch xanh và an ninh năng lượng của khu vực này.”
Bài Viết Liên Quan
