Lưu trữ năng lượng “mở khóa” tiềm năng điện tái tạo và giảm phát thải
Nếu trước đây hệ thống điện truyền thống vận hành theo nguyên tắc điện được sản xuất đến đâu sử dụng đến đó, thì công nghệ lưu trữ năng lượng đã tạo ra khả năng tích trữ điện khi nguồn tái tạo dư thừa và cung cấp trở lại khi nhu cầu tăng cao.
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng là một trong những giải pháp then chốt nhằm khai thác hiệu quả điện gió, điện mặt trời, nâng cao an ninh năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính. Cùng với hành lang pháp lý đang từng bước được hoàn thiện, công nghệ BESS được kỳ vọng trở thành nền tảng thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Gỡ nút thắt trong khai thác năng lượng tái tạo
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định năng lượng tái tạo là một trong những trụ cột của quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.
Đến năm 2030, năng lượng tái tạo, không bao gồm thủy điện, dự kiến chiếm khoảng 28–36% tổng công suất nguồn điện. Riêng điện mặt trời được định hướng phát triển với quy mô từ 46.459 MW đến 73.416 MW.
Cùng với sự gia tăng của điện gió và điện mặt trời, nguồn lưu trữ năng lượng, bao gồm hệ thống pin lưu trữ và thủy điện tích năng, được định hướng phát triển với tổng công suất từ 10.000 MW đến 16.300 MW. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hệ thống điện vận hành linh hoạt và ổn định hơn.
Theo các chuyên gia, việc mở rộng quy mô điện gió và điện mặt trời không chỉ giúp đa dạng hóa nguồn cung mà còn góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào than và các loại nhiên liệu hóa thạch vốn phát thải lượng lớn khí nhà kính. Tuy nhiên, khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, hệ thống điện cũng phải đối mặt với nhiều thách thức do sản lượng phát điện phụ thuộc vào điều kiện thời tiết.
Điện mặt trời thường đạt công suất cao vào khoảng giữa trưa, trong khi nhu cầu sử dụng điện lại tăng mạnh vào buổi tối. Sự chênh lệch giữa thời điểm phát điện và tiêu thụ khiến nhiều dự án phải cắt giảm công suất khi lưới điện không thể hấp thụ hết lượng điện được sản xuất. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả đầu tư mà còn hạn chế khả năng thay thế các nguồn điện có mức phát thải cao.
BESS – “bộ nhớ” của hệ thống điện
Công nghệ lưu trữ năng lượng cho phép tích trữ lượng điện tái tạo dư thừa và phát trở lại khi phụ tải tăng cao. Nhờ đó, điện sạch được khai thác hiệu quả hơn, đồng thời giảm nhu cầu huy động các nguồn điện truyền thống trong giờ cao điểm. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp giảm phát thải trong lĩnh vực năng lượng.
Ông Trần Quốc Tâm, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Cơ điện Liên Thành Việt Nam – LITHACO, cho rằng BESS có thể được ví như “bộ nhớ” của hệ thống điện. Hệ thống này lưu trữ lượng điện mặt trời phát dư vào ban ngày và cung cấp trở lại vào buổi tối hoặc khi phụ tải tăng cao, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác nguồn năng lượng tái tạo. Bên cạnh khả năng tích trữ điện, BESS còn góp phần ổn định tần số, điện áp, giảm áp lực lên lưới truyền tải và tăng tính chủ động trong hoạt động quản trị năng lượng của doanh nghiệp.
Trong những năm tới, nhu cầu điện tại Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh cùng với sự phát triển của trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, xe điện và các ngành công nghiệp công nghệ cao.
Trong bối cảnh đó, việc đầu tư đồng bộ cho nguồn điện, lưới điện và hệ thống lưu trữ sẽ quyết định khả năng vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và giảm phát thải.
Hướng tới hệ sinh thái năng lượng tuần hoàn
Bên cạnh vai trò nâng cao hiệu quả sử dụng điện sạch, lưu trữ năng lượng còn được đánh giá là một mắt xích quan trọng trong quá trình xây dựng nền kinh tế carbon thấp.
Khi nguồn điện tái tạo được lưu trữ và sử dụng hiệu quả hơn, lượng điện phải huy động từ các nhà máy nhiệt điện sẽ giảm. Qua đó, hệ thống năng lượng có thể cắt giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trường.
Tại tọa đàm “Pin có phải là dầu mỏ của thế kỷ XXI?” diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, các chuyên gia nhận định công nghệ lưu trữ năng lượng đang dần trở thành một thành phần thiết yếu của hệ thống năng lượng hiện đại.
Nếu điện gió và điện mặt trời tạo ra nguồn điện sạch, thì hệ thống lưu trữ chính là giải pháp giúp nguồn điện đó được sử dụng đúng thời điểm, nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm lãng phí tài nguyên.
Theo PGS.TS Nguyễn Trung Kiên, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, pin lithium sắt phosphate, hay pin LFP, hiện là công nghệ được sử dụng phổ biến trong các hệ thống lưu trữ năng lượng. Công nghệ này có tuổi thọ khoảng 15–20 năm, độ an toàn cao và phù hợp với yêu cầu vận hành ở quy mô lớn. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường, việc nghiên cứu các công nghệ pin mới, giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu chiến lược và nâng cao khả năng tái chế sẽ trở thành xu hướng tất yếu.
Phát triển BESS gắn với tái chế pin
Các chuyên gia cho rằng phát triển BESS không chỉ dừng lại ở việc lắp đặt thiết bị mà cần tính đến toàn bộ vòng đời của sản phẩm.
Việc xây dựng hệ thống thu hồi và tái chế pin sau khi hết thời gian sử dụng sẽ giúp thu hồi các vật liệu như lithium, sắt, nhôm và đồng. Qua đó, ngành năng lượng có thể giảm nhu cầu khai thác tài nguyên mới, hạn chế chất thải và từng bước hình thành chuỗi sản xuất – sử dụng – tái chế theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Song song với tiến bộ công nghệ, hành lang pháp lý cho lĩnh vực lưu trữ năng lượng cũng đang từng bước được hoàn thiện.
Theo nội dung được chia sẻ tại tọa đàm, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 đã tạo thêm cơ sở pháp lý cho hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, đồng thời mở ra khả năng kết hợp BESS với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Đây được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy thị trường lưu trữ năng lượng phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng điện sạch và giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia.
Nền tảng cho mục tiêu Net Zero
Chuyển đổi năng lượng không chỉ là quá trình thay thế dần nhiên liệu hóa thạch bằng điện gió và điện mặt trời, mà còn là quá trình xây dựng một hệ sinh thái năng lượng bền vững.
Trong hệ sinh thái đó, nguồn điện sạch, hệ thống lưu trữ, lưới điện thông minh và chuỗi tái chế vật liệu cần được đầu tư, phát triển đồng bộ.
Khi các mắt xích này được hoàn thiện, hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ được nâng cao, lượng phát thải khí nhà kính tiếp tục giảm và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cũng được cải thiện.
Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và Net Zero vào năm 2050, đầu tư cho lưu trữ năng lượng không chỉ mang ý nghĩa về công nghệ hay an ninh năng lượng.
Đây còn là giải pháp góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tác động đến môi trường và mở rộng dư địa phát triển năng lượng tái tạo.
Lưu trữ năng lượng vì vậy được xem là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống năng lượng phát thải thấp, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam trong những thập niên tới.
Bài Viết Liên Quan
